Sunday, 7 April 2013


Music
Tunlai khawvelah Rimawi (Music) hmangin Pathian leh Setana’n tleirawl leh thalaite nunah hmun an inchuh nasa hle mai
Daniela 3: 4-7;  17-18; Tirh 16:25-26;  Sam 150:1-6.


Music chu ri, awmze nei leh kawng hmang nei taka lo ri chhuak, hunbi dik taka lo ri, thil thleng leh awm dan nen inchawih tura a lo ri chhuak hi ani. 
              Tunlai khawvelah Rimawi (Music) hmangin Pathian leh Setana’n tleirawl leh thalaite nunah hmun an inchuh nasa hle mai.Khawvela hnam fing ber leh hnam mawl ber te pawhin music hi an ngaina vek a, music duhzawng leh ngainat zawng inang vek lo mahse hnam tin zingah tleirawlte hian music an lawmin an ngaina a, chu chuan an nun a kaihruai nasa hle ani. Keini Mizote phei hi chu music ngaina ber hnam kan ni hial awm e.Engemaw puipunna leh thiltihkhawm kan neih hlek chuan kan zai zel mai anih hi.Tin, zai leh rimawi tum thiam ve lem lo te pawhin a ngaihthlak lam tal kan tui deuh vek tih theih ani.  Chuvang chuan music awmzia leh a tobul te, a thiltihtheihzia leh mihring nun a khawih nat theih dan tawitein kan zir ho dawn ani.
A awmzia : Music awmzia hi a thukin a ril hle a, tawngkam tawite a sawifiah mai theih pawh ani lo. A awmzia phawk chhuak zo lo mahse kan rilru kaihruai turin hetiang hian sawi ta ila; ‘Music chu ri, awmze nei leh kawng hmang nei taka lo ri chhuak, hunbi dik taka lo ri, thil thleng leh awm dan nen inchawih tura a lo ri chhuak hi ani’. Alan Blackwood chuan “Music chu awmze nei taka ri siam chhuah (organised sound) ani,” ati. Heng hian music makzia leh thukzia te, mi a khawh danglam theih dan te a la sawi chhuak phak lo hle zawk ani. 

A tobul : Bilble telova music chanchin zirtute chuan khawvela music bul tantute chu Aigupta-ho niin BC 4500 vel daih tawh ah khan music an lo hmang tan tawh niin an sawi a. BC 4000 velah chuan Darbenthekte beng a, Thingkuang te vaw riin music mumal takin an tum tawh ani an ti. Mahse music tobul tak chu hei aia ril hi a awm, chu chu Pathian ani. Music hi Greek-ho emaw Aigupta-ho emaw zawnchhuah ani lova, Pathian ta, van atanga kan chhawm ani zawk. W.S.Landor chuan, “Music hi Pathian pek ani a, van lam thil mawi thiamna leilung tana pek awm chhun leh leiin a thiamna vana a ken chhoh tur awm chhun ani.” ati. Orlando Gibbon pawhin, “Hla hi vana Pathian chhiarkawp, leia lo lang mihring ten an zir chhuaha an thiam zui tak ani” ati. Zirtu thenkhat chuan, “Music khawvel laipui Rome chu kristian sakhaw hmunpui ani a, kristian hlate chu music pianna leh hmasawnna thlentu ani,” an ti.
       Chutichuan music chu  Setana ta ani lova, khawvel mite ta pawh ani hek lo. Kan Pathian atanga lo piang chhuak, Pathian leh a mite ta ani. Music thiltihtheihna hi a nasat em avangin Setana leh a mite hian hmanrua atan an it a, an hmang hawh ve chauh zawk niin a lang.  
Music thiltihtheihna : Music thiltihtheihzia hi a thuk hle mai a, sawifiah thiam chi pawh niin a lang lo. Music chu Pathian thilpek, mihring thlarau ril tak atanga luangchhuak, mihring inleihbuakna, inpuanna leh mihring nun man thuk thei ber niin sawi ani thin. A thu leh hla thluk mawina - Rythm, Melody leh Harmony-in ngaihtuahna a sep kangin rilru a tinem a, a zunzamin mi a phuar thei a, mihring duhna hial a tidanglam thei thin ani. Greek mifing Aristotle-a chuan, “Music(Hla) hian mihringah inhipna te a siam theih avangin inngaihzawnna hriakah te pawh atang thei a. Rilru khawih thuk thei tak leh chak taka nun kaihruai thei, inhipna leh inhuatnate pawh tirunthlak thei ber ani” ati     Chutiang taka thiltihtheihna(power) chaktak nei anih avang chuan music hian a tha zawng leh a chhe lam zawng pawhin kan nunah nasa takin hna a thawk thei tih kan hriat a tha. Kan ngaihtuah zui atan tlem a zawng lo tarlang ila.

A tha lam : Mihring ten siamtu Pathian kan fak leh chawimawi nan te, kan lungngaihna tikiang tur te, kan lunglenna hnem tur leh kan hlimna puanchhuah nana kan hmanraw tangkai tak chu music hi ani. Tin, kristian ten kan thlarau nun tihchak nan leh kan hmelma sual hnehna hmanraw tangkai tak anih zia Bible-ah kan hmu bawk. Hengte hi chhinchhiah ila :

a) Israel faten an hruaitu Jehosaphata hova an hmelma Amon ho leh Moaba thlahte an hnehna hmanrua chu music (hla sak) ani. 11Chro.20:21-22
b) Lal Saula nun tibuaitu, ramhuai umbo nan leh a nun tihharh nan Davida’n music a tum sak thin. 1Samuela 16:14-23.
c) Philippi lungin chhungah Paula leh Sila te zai (duet) chuan tanin kawngkharte tihawngin mitangte kawl bun a tiphelh vek a, tang vengtute chhungkua an pianthar phah. Tirh.16:25-32
d) Kan Lal Isua’n ropui taka he khawvel a alo kal leh hunah mi zawng zawng koh khawm nan leh mitthi te koh thawh nan music hi a hmang dawn ani.
 

A tha lo lam : 
Hman lai atanga vawiin ni thleng hian setana’n ram lak nan leh khawvel chawhbuai nan music hi hmanruaah a hmang ve reng bawk. Zirmite chuan tunlai khawvel a helna, inpawngnekna, ruihhlo leh pawngsual  tleirawlte zinga a lo hluar nachhan hi Rock musical concert atangin ani an ti.

a) Dura phaizawlah Nebukadnezzara rangkachak milim  chibai buka kun turin mipui tam tak an kal suau suau mai a, mipui rilru chawk thova milim hma a kun tirtu chu rimawi (music) chi hrang hrang an tumrik kha ani.(Dan.3: 4-7)  Tunlai khawvelah pawh hian pathian tak nilo chibai buk turin thalai leh tleirawl tamtak chu music thalo hmanga hruai penin an awm mek ani. Khawthlang rama setana kohhran an tih mai, Setanic Army pawla an hotu leh khaipa ber ber te chu rock star Marilyn Mansion etc. te anni a (Rev. Mansion tiin an ko ve mai nghe nghe ani), ram lak nana an hmanraw tangkai ber pawh Music ani. Setanic rawngkai zaithiam, Rock Star tam takte chuan Setana pawl chhinchhiahna (sign)- Arsi letling, ‘S’ letling leh ‘A’ etc. te an taksaah an inbelin an chhu kai hlawm a, hetiang setanic symbol hi a awmzia hre lovin tleirawl thenkhat chuan intih changkan nan an ching ve a, fimkhur angai khawp mai. Music leh a kaihhnawih hmangin khawvel hian pathian tak nilo hmaah min lo kun tir ve reng mai ang tih hlauhawm tak ani.
 
b)Eng music nge i tuipuia i ngaihthlak thin? Eng music nge, eng hla nge i tuipuia i ngaihthlak thin le- pop, rap, rock.... etc. music ? Pathian lam hla nge love song ? Mizo hla nge hnamdang hla ? Tunlai Mizo tleirawl ten western music kan intihhmuh a, a thu awmze hre lem lo pawhin sap hla ngaihthlak kan uar hle. Changkannaah kan ngai deuh niawm tak ani. Mahse, tunlai khawvelah music hmanga hruaibona thlarau hian tleirawlte nun nasa taka a tuam mek avangin i nun lo inenfiah ang che. Kan ngaihsan leh ngaihnat tak te hian kan nunah hmun an chang tamin min thunun hial thin a nia. Kristian i nih angin i music ngaihthlak thin kha i thlarau nun chawm thei chi ani em? Nge, hmangaihna zunzam, sex, tharum thawhna, tualthah leh setanic rawng kai lamah a hnuk mek zawk che ? Nangmah i inhrechiang ber ang. Kum 1988 khan New  Jersy-ah tleirawl pakhat  Thomas Salivan chuan pindan a a nu awm mai mai lai chu a kaphlum ringawt mai a, an han chhui chian nak chuan a music ngaihthlak thin chuan a nu that turin a lo tur ut ut mai thin a lo ni tih an hmuchhuak ta a ni. A rapthlak hle mai.
Kum 1999-ah khan David Mervell-a chuan music hnathawh theih dan zirchian hna (research) a bei a. Chaite (sazu) 24 kar khat vela upa theuh a la khawm a, group hrang hrang pathumah  thenin a dah hrang hlawm a. Hetiangin : 1) Control group 2) Classical group 3) Hard group. Chaw inang theuhvin a chawm a, amaherawhchu group tinte chu music chihrang theuh a ngaihthlak tir a. Control group te chu music nem lam (soft music), Classical group chu Classical music, Hard group chu  rock leh heavy metal. Ni rei vak lova a thil hmuhchhuah chu hei hi ani, Hard group ho chu an chiai a an inseh hlum zova a tawpah chuan a huai ber chauh a dam a. Control group ho erawh chu inngeih takin an la khawsaho dial dial thei ani.  Rannungah mah chutiang taka an music ngaihthlakin awmzia a neih a, an nun a thunun anih chuan keini mihring sual lam awn tlat mai te nuna music tha leh tha lovin nghawng a neih nat dan tur chu kan ngaihtuah thiam e.
MTV hi le : Aizawl veng pakhat a tleirawl kum 14-18 inkar ten zawhna (questionnare) an chhan dan chu hetiang hi ani. A chhangtute zinga 62% in an ngaihsan ber chu zaithiam an ni a, 85% te music ngaihthlak tam ber chu Rock music a ni a, 62% te TV en tam ber chu MTV channel ani. Hetiang hi kan ram pumpui a tleirawlte dinhmun ni ta ang se la, MTV hian kan ram nun a nghawng hle dawn tihna ani a. MTV channel-ah hian kristiante thlarau nun chawmtu leh nun kaihruaitu tha lam aiin a chhe zawnga min kaihruai thei hi a tam zawk fe bawk si a, inngaihtuah chuan deuh chu a tul hle mai. Biak In a inkhawm pui ngam loh thuamhnaw leh nun dan bawlhhlawh tak tak te hi MTV min pek anih si chuan keini Kristian tleirawlte hi chu kan fimkhur a kan inthiarfihlim a tul hle lawng maw ?
Awle, engpawhnise kan sawi tak atangte hian kristian ten music kan tuipui tur leh tuipui loh tur lam chu kan hrethiam mai tawhin a rinawm. Music thiltihtheihzia hre rengin music thianghlim leh tha hmang a Lalpa rawngbawl turin i inbuatsaih ang u.


0 comments:

Post a Comment

Hetah hian comment ziak rawh le.....