Monday, 29 April 2013

Week 2013 - Short Film shooting neih mek ani (Picture)



Wednesday, 17 April 2013


Tunlai Khawvel leh Thalaite

¢ Rev H Zothansanga
Director,
Family Guidance and Counselling Centre, Mizoram Synod

Tunlai khawvel leh Thalaite' tih thupui a tlangpui pawh kan thlir seng lo ang tih hre reng chungin i'n thlirho teh ang. Pathian tan he khawvelah kan nun kan pek thar lehna kawnga min puitu lo ni mawlh rawh se.

1. Khawvel
= Pathian siam a ni (Gen. 1:1).
= Khawvel hi Pathian tel lo chuan a chhia a, a ruak a ni (Gen 1:2)
= Khawvel hi Pathianin a hmangaih a, A fapa mal neihchhun Lal Isua Krista a pe (Joh. 3:16)
= Lalpa ta a ni (Sam24:l)

2. Tunlai Khawvel
Lalpa malsawm ram rim aiin Pathiart hawisan ze mak leh chhe pui pui hmuh tur a lo pung ta hluai mai a. He khawvel, duh taka Pathianin a siam chu - mihringte'n an duh dan danin an luah khat ta a. Chu ze thar mak pui pui chu Rom. 1:18-32-ah kan hmu a ni.

Khawvel Indopui Pahnihna an tawp chiah khan miten khawvel an thlir dan a lo danglam zual a. Khawvel chu buaina, natna leh rumnaa khat, engmah beisei tur awm tawh lo, Pathian meuh pawh awm tawh lova ngaiin "God is death" theology te a lo piang ta hial a. Chu khawvel thar, Pathianin a thihsan emaw an tih nun tladah leh beidawnna chuan khawvel thar a rawn siam ta a. Tunlai khawvel min hruai thlengtu 'Main factor' a lo ni ta hial a ni.

2:1 Baby Boomers
Indopui Pahnihnain khawvel a nuai danglam nasat ber zinga mi chu 'nun beidawng' lo pung ta hluai hi a ni awm e. Chu chuan nun inthlahdah, pawisak neih loh etc., ze tha lo tinreng a rawn keng tel a. Kum 1945-a Indopui a lo tawp meuh chuan a nghawng langsar hmasa her chu May 1946-ah (thla 9 hnu) America ramah nausen nuai 2.5 an piang hi a ni awm e. December a lo thlen meuh chuan maktaduai 3.4 pianga record an ni. Hei hi 'Baby Boom' tia hriat a ni.

Sumdawnna- Diaper leh nauchaw siamtute thil siam 600%-in a pung a. 'Baby and childcare' lehkhabu Dr. Benjamin Spock-a ziah chu copy maktaduai 30 chuang hun rei lo te chhungin hralh zawh vek a ni. He thil thleng- Fa, enkawltu mumal nei lo, kaihhruaina pawh dawng tha lo leh sakhuanaah zirtir leh enkawl hlawh zo lo 'Baby Boomers' lo thanglian a, khawvel rawn luah khat tate hian 'Untrapped generation' (David Wilkerson) khawvel hmel a rawn thlak thar ta a ni ber awm e. .

2:2 Music Oriented Culture (Mini Society)
Hla thu, a thluk chi hrang hrang an rawn buaipui a. 'Rock' khawvel mar an rawn siam ta a. Awmkhawm tuau tuau, zik luai luai leh tihho dul dul nuam an ti a. Woodstock Festival te huaihawtin Music history thar an siam a. Thupuiah 'Three days of Rock, love and sex' tih zui turin an che ngap ta. Discotheque, espressojoint-ah pung khawmin, lam, ei leh in, ruihtheih thil leh mipat hmeichhiat nawm chenna an tuipui a, an nun awmtleitu ber a ni ta. Hnathawh nachang an hre lo a, an zelthel em em a, a remchang ang ang an ei a, a remchan ang angin an nung tawp mai a ni. Mod leh Carnaby dawr (thalai mamawh zawrhna) a pung hluai bawk.

Fashion code (incheina) leh a bikin hair style an rawn thlak thar thut a ni ber. Mipain kekawr zuih, hmeichhiain net-stocking an uar. A hmei a pain sam an zuah buk nghuau nghuau mai a. Aia upa zahna leh an thu leh hla dik ber lova hriatna an rawn nei nasa a. An tawngkam a chhum bulin, pehhel lovin an sawi rawt rawt ta a ni ber mai. An mi ngaihsan zawng pawh Pastor, Politician leh sorkar officer te ni lovin, an nun hrethiam, an nih ang anga pawmtu nia an hriatte an ni ta zawk a. Zaithiamte an atchilh a, an thihchilh hreh lo. Jannis Joplin, Jimi Hendrik, Van Morrison lehElvis Presly etc. te an atchilh zual.

2:3 HIPPIE Movement
Counter culture, Music leh drugs atchilhna rau thar an chang a. Thla 18 chhung lekin US ram pum a fanchhuak a. Tawmkuk (enclaves) thler tinah an nei a ni.

Thawmhnaw thawl hnek hnuk an inbel a. Thil inang lo pui pui thil tlar awrh duah duah an ching a. Ganja tamna Asia khawmualpui an bawh a, 'hashish trail' tiin an pan khawm ruih ruih reng mai a ni. Sakhuanaah Budhism zirtirna, 'inunauna' belhchian tumin an hmanhlel hle bawk.

San Francisco-a veng pakhat Ashbury Height chu hmunpuiah an neih avangin 'The Hashbury' tiin an ko hmiah mai a ni.

Hashish rui bur chungin rock music an ngaithla a, beer bur ruak an khawng ri a, duh duh sawiin an 'rap' zuah zuah thin. Rukruk, tharum thawha chetna a hluar a, tualthi an pung hluai a ni ber.

2:4 YIPPIES Culture
Youth International Party (YIP) emaw YIPPIES tiin emaw an invuah a. An nihna anga pawmtu leh an duhzawng khuahkhirh sak lova phalraitu auhchhuah tumin an pungkhawm chiam thin.

'Angry Young Man' tia hriat leh koh fiam an ni a. Kohhrann leh sorkar an dodal a, nu leh pa leh zirtirtute an haw zual. The Beatles group an rawn invawrh lar a, thalai te'n namen lovin an atchilh a. An hla 'Lucy in the Sky with Diamond' tih, LSD fakmawina ualau takin an rawn 'rock' chhuahpui a. Bob Dylan phei chuan -'Come mothers and fathers - don't criticize - your sons and your daughters - they are beyond your command' a rawn tihkhum ta riap mai le.

Psychologist Dr. Dan Kiley chuan hengho hian "Peter Pan Syndrome" (Naupangchhia ang renga nung, rilru hmasawn zawnga thang thei lo) an vei a ni, a tih phah hial a. Sex a hluar a, high school kal chin an rai ta nawlh nawlh mai a. Condom, Oral Contraceptive pill a lar a. Nau tihthlak (abortion) hluar ta lutuk chuan Kohhran rorelna leh sorkar dan hial a sawi danglam ta a ni.

2:6 YUPPIE (Pre-paid Culture)
'Young Urban Professional' emaw 'Young Upwardly Mobile' emaw tih an invuah a. Technology hmasawnnain mihring nun awlsamna leh hmasawnna a thlawhin a rawn thlawhpui tak avangin Newsweek chanchinbu chuan 1984 kha 'year of Yuppies' tiin a vuah a. Thil tha leh changkang, nun awm tleitu a rawn pung a, ban phakah a rawnin chhawp hnai a. TV hmangin khawvel kan inthlir tawn ta zel a.

Thil man to ngainatna leh 'luxury items' ngawlveina a rawn keng tel a. Car man to- Volvo, BMW etc., thawmhnawah pawh designer label ngatin an nun a rawn luah ta.

Taksa nalh an ngaisang a, health club, spa etc. a pung a. Mahni inchhung luma excercise lak an intihhmuh a, a hmanrua neih thatah an inel nasa hie. Ei leh in an duhtui a, 'fast food' dawr a pung hluai a ni ber. 'Materialism'-in mihring nun leh rilru sukthlek a thunun nasa hle.

Mi lem nan thilsiamtute'n fakmawina an uar a, 'duplicate'-in a zui zel bawk. Changkang takin, nun chhungril ruak leh tuihal si-a nun a ni ber. Robert Pittman - MTV founder & Chairman chuan, "|halaite hi kan thuhnuaiah kan dah vek tawh," a tingam nia!

"An nu leh pate aiin an thalaipuite an chhun zawk. 'Same product' an ei a, an ha a, an in tlat alawm," a ti zui.

Douglas Coupland chuan 1960 hnua piangte hi 'Generation X-I, Me, Myself' hrinte an ni, a ti a, mahni an inhmangaih em em a, 'It's my life/right' ti chungin nu leh pa, midangte an hmachhawn a. Narcissism- mahni intih itawm a hluar a, pawngsual a punlun phah, mahni intihhlum a tipunlun bawk.

Suangtuahna khawvela chen chaknain an khat a, playstation leh face book-ah an nun leh hun an khawhral a, 'animated film' a pung hluai a, dreams world-ah an cheng a. Hengte hian Bible a keutir hman lo a, setana biak thlengin a hring ta a ni.

Lal Isua hi le
Hebrai 13:8-ah chuan, "Isua Krista chu niminah nen, vawiinah nen, kumkhua pawhin a pangngai reng" tiin min hrilh a. Khawvelin a tihdanglam Pathian hi kan rin Pathian a ni lo a. Chuvangin, keini pawh - "He khawvel dang zelah hian ka kal chhungin min hruai langin, Nang ringin ka bo lo ang" ti chungin Lal Isua hnenah kan rinna hlan thar leh ila. Khawvel laka danglam ngam - 'Kristian |halaite' i ni tlat ang u.

Khawvel chuan rulh leh ngei tur pek lawk, hman lawk tur min siamsak a. Debit, Credit card- kan khawvel hi pre-paid-ah chantirin min thununsak a. Mirethei ka va'n ni tehreng em!

He thihna taksa lakah hian tu hi nge min chhanchhuaktu-ah kan thlan dawn? Kan buante lah tisa leh thisen an ni si lo, lalna te leh he thim chunga roreltu leh van hmunah te thlarau sualho awmte an ni zawk tih min hrilh lawk te hi - Networking hmangin boruak min thlunzawmtu avangin kan hun leh sum hlu kan khawhral mawlh mawlh ta si a.

'Signal' neih loh kan thiam ta lo a. Pathian nen erawh kan inbe hman ta si lo. Hun hnuhnung lo thleng tur ngaihven hman lovin, khawvel sana tawmin - mut hunleh thawh hun leh ei-leh in hun kan bawhpelh mek si.

Kan nun sana chu- inkhel leh hmuhnawm time fixture-in a thunun nasa tulh tulh bawk si. 'Nite hi a that loh avangin remchanna lei zel rawh u' tih lawm lawm ngaiin kan nung zel dawn em ni?

Khawvelin 'It's my life' a tihtir mek lai hian, "Kei atan erawh zawng nun hi Krista a ni si a, thih pawh hlawkna," kan tih ve zawk theih nan- "Lal Isua ka duh ber, min hruaitu atan," tiin thalaite hi thiltha ti atan Krista Isuaah chuan siama awmin, Pathian kutchhuak kan nihna hi tunlai khawvel hmaah i entir theuh ang u.

Thursday, 11 April 2013

VANRAM

"Vanram" by Ramhlun Venglai Presbyterian Church, 5th Prize Winner of Film Competition on Christian Family organised by Synod Family Guidance & Counselling Centre, Mizoram Synod,Presbyterian Church of India, Aizawl, Mizoram.
(Kristian Chhungkaw Film Inchansiak 2010 lawmman Pangana la tu: Ramhlun Venglai Kohhran - Vanram )


Wednesday, 10 April 2013

Synod Bookroom BOOK NEWS - February 2013



Staff Notation Hmahruai: A hnam ang pawha kan mamawh em em mahnia Staff Notation zirna lehkhabu, Mapuia Fanai buatsaihah hian Music Scale hrang hrang tarlan a ni a, Circle of fifths sawifiah a ni bawk. Key signature, Time signature, Note leh an hlut zawngte tarlan a nih bakah Keyboard leh Guitar-a  Staff notation tum dan tarlan a niin Staff Notation leh Tonic Solfa khaikhin a ni bawk.
A man Rs. 50/-
Hringnun II : I pawisa neih zat i chhiar dik thei a, i san zawng pawh i teh dik maithei. Mahse i mizia leh i nihna dik tak i inhria em? Nangmah i inhriata i inhmuh dik theihna tur chu he lehkhabuah hian funkhawm a ni e. Hringnun I buatsaihtu  Pu Vanneihtluanga bawk khan Hringnun II hi a rawn peih leh ta.
A man Rs. 100/-
Ringtu leh sum : “Bible-in sum chungchang min zirtir dan”, “Leiba sal atanga chhuahna kawng”, “Engvangin nge mite hi leiba khura an pil thin?” tih leh  “Tangka sum chungchanga hriat tur pawimawh” tih thupui pawimawh tak tak hmanga Timothy Sui Lian Mang, Burma ram hmun hrang hranga Misionary tir chhuaka Bible lehlin lama sulsutu pawimawh takin Bible-in sum chungchanga awmdan tur min zirtirna a puanchhuahna hi sum vanga buai thin ringtute tan lehkhabu ro tling a ni.
Aman Rs 30/-
Hla Kungpui pahnih Zasiama leh Sialkhawthanga :  Zofate hlachuam sak nin theih loh; “En ru Pathian Beramno sual phurtu”, “Leiah a lo piang Van Lalbera chu” leh “Thlarau Thinghlim Thuro Nunnem” bakah hla dang tha tak tak 7 phuahtu Zasiama chanchin leh “Dam chhungin i thawk thuai ang u” tih hla phuahtu Sialkhawthanga, Tlangnuam khua ve ve te chanchin leh an hla phuah dan ngaihnawm chu R.L. Thanmawia’n a buatsaih fel leh ta. He lehkhabu  hi hla te lo pianchhuah dan ngaihnawm ti mite tan inhnangfakna tham a ni e.
A man Rs.50/-

Tuesday, 9 April 2013

Zaipawl hla sak tur thlan dawna hriat atana tha te by Zothanmawia

Hla sak tur kan thlan laiin a hnuai a mite hi hriat reng a tha hle.

HLA thu :
1. A thu a Pathian thu em ? Thurin kalh zawng thu a inzep em ?
2. A satu tur leh ngaithlatute tan a tangkai a ngem ?
3. Thu lam nuam a ni em ? Thu phuah tha (good literature) a ni em ?
4. A thluk nen a inmil tha em ? 5. Kan hla thluk leh music style kan hman a inmil tur a ni
6. Kan sakna tur hmun nen a thu a inhmeh em ?
HLA THLUK
1. Kan sakna hmun tur nena inmil hla thluk zawn thiam a tul hle.
2. A satu tur nen an inmil em ? A awl leh har thuah te, a san leh hniam lamah te.
3. Zaipawl zat nen inmil hla thluk dap thiam a tha.
4. A ngaithlatu tur nen a inhmeh em ?

x

Monday, 8 April 2013

GROUP - T Banner

Sunday, 7 April 2013


Music
Tunlai khawvelah Rimawi (Music) hmangin Pathian leh Setana’n tleirawl leh thalaite nunah hmun an inchuh nasa hle mai
Daniela 3: 4-7;  17-18; Tirh 16:25-26;  Sam 150:1-6.


Music chu ri, awmze nei leh kawng hmang nei taka lo ri chhuak, hunbi dik taka lo ri, thil thleng leh awm dan nen inchawih tura a lo ri chhuak hi ani. 
              Tunlai khawvelah Rimawi (Music) hmangin Pathian leh Setana’n tleirawl leh thalaite nunah hmun an inchuh nasa hle mai.Khawvela hnam fing ber leh hnam mawl ber te pawhin music hi an ngaina vek a, music duhzawng leh ngainat zawng inang vek lo mahse hnam tin zingah tleirawlte hian music an lawmin an ngaina a, chu chuan an nun a kaihruai nasa hle ani. Keini Mizote phei hi chu music ngaina ber hnam kan ni hial awm e.Engemaw puipunna leh thiltihkhawm kan neih hlek chuan kan zai zel mai anih hi.Tin, zai leh rimawi tum thiam ve lem lo te pawhin a ngaihthlak lam tal kan tui deuh vek tih theih ani.  Chuvang chuan music awmzia leh a tobul te, a thiltihtheihzia leh mihring nun a khawih nat theih dan tawitein kan zir ho dawn ani.
A awmzia : Music awmzia hi a thukin a ril hle a, tawngkam tawite a sawifiah mai theih pawh ani lo. A awmzia phawk chhuak zo lo mahse kan rilru kaihruai turin hetiang hian sawi ta ila; ‘Music chu ri, awmze nei leh kawng hmang nei taka lo ri chhuak, hunbi dik taka lo ri, thil thleng leh awm dan nen inchawih tura a lo ri chhuak hi ani’. Alan Blackwood chuan “Music chu awmze nei taka ri siam chhuah (organised sound) ani,” ati. Heng hian music makzia leh thukzia te, mi a khawh danglam theih dan te a la sawi chhuak phak lo hle zawk ani. 

A tobul : Bilble telova music chanchin zirtute chuan khawvela music bul tantute chu Aigupta-ho niin BC 4500 vel daih tawh ah khan music an lo hmang tan tawh niin an sawi a. BC 4000 velah chuan Darbenthekte beng a, Thingkuang te vaw riin music mumal takin an tum tawh ani an ti. Mahse music tobul tak chu hei aia ril hi a awm, chu chu Pathian ani. Music hi Greek-ho emaw Aigupta-ho emaw zawnchhuah ani lova, Pathian ta, van atanga kan chhawm ani zawk. W.S.Landor chuan, “Music hi Pathian pek ani a, van lam thil mawi thiamna leilung tana pek awm chhun leh leiin a thiamna vana a ken chhoh tur awm chhun ani.” ati. Orlando Gibbon pawhin, “Hla hi vana Pathian chhiarkawp, leia lo lang mihring ten an zir chhuaha an thiam zui tak ani” ati. Zirtu thenkhat chuan, “Music khawvel laipui Rome chu kristian sakhaw hmunpui ani a, kristian hlate chu music pianna leh hmasawnna thlentu ani,” an ti.
       Chutichuan music chu  Setana ta ani lova, khawvel mite ta pawh ani hek lo. Kan Pathian atanga lo piang chhuak, Pathian leh a mite ta ani. Music thiltihtheihna hi a nasat em avangin Setana leh a mite hian hmanrua atan an it a, an hmang hawh ve chauh zawk niin a lang.  
Music thiltihtheihna : Music thiltihtheihzia hi a thuk hle mai a, sawifiah thiam chi pawh niin a lang lo. Music chu Pathian thilpek, mihring thlarau ril tak atanga luangchhuak, mihring inleihbuakna, inpuanna leh mihring nun man thuk thei ber niin sawi ani thin. A thu leh hla thluk mawina - Rythm, Melody leh Harmony-in ngaihtuahna a sep kangin rilru a tinem a, a zunzamin mi a phuar thei a, mihring duhna hial a tidanglam thei thin ani. Greek mifing Aristotle-a chuan, “Music(Hla) hian mihringah inhipna te a siam theih avangin inngaihzawnna hriakah te pawh atang thei a. Rilru khawih thuk thei tak leh chak taka nun kaihruai thei, inhipna leh inhuatnate pawh tirunthlak thei ber ani” ati     Chutiang taka thiltihtheihna(power) chaktak nei anih avang chuan music hian a tha zawng leh a chhe lam zawng pawhin kan nunah nasa takin hna a thawk thei tih kan hriat a tha. Kan ngaihtuah zui atan tlem a zawng lo tarlang ila.

Thursday, 4 April 2013


LAL ISUA THAWHLEHNA PAWIMAWHNA
Mihring awmphung pangngai atanga chhut mite chuan Isua thihna hi chu an pawm a, a thawh lehna hi chu thil awm phung pangngai a nih loh avangin pawm harsa an ti thin. Hetiang mite hian dan naranin Bible-a thilmak ang chi reng reng hi a mak lo zawng, thil awmphung pangngai , sawi hluhlan angin an pawm deuh ber a. Isua pianna thuah pawh, mipa tel lova Mari hrin tih angte hi an pawm thei lo thin. Hei hi tunlai thil a ni mai lo va, Amah Lal Isua leh Tirhkohte hun lai atang tawhin an pawm thei lo a ni. Judaho zinga Sadukai pawl ang te kha an ni.
Lal Isua  mitthi zing ata  a   thawhleh  thu hi  Krtistian intite zingah  pawh  ring miah lo tam tak an awm a.   Ring ve tho si,  a pawimawhna hre   lem lo  tam tak an awm bawk. Lal Isua thawhlehna pawimawh zia kawng li chauh tarlan kan tum dawn a ni.
Mihring  awmphung pangngai  atanga chhut mite chuan  Isua thihna hi chu an  pawm  a,  a thawh lehna hi chu thil awm phung pangngai   a nih loh  avangin  pawm harsa an ti thin.  Hetiang mite hian dan naranin  Bible-a  thilmak ang chi reng reng hi a mak lo zawng, thil awmphung pangngai , sawi hluhlan  angin an pawm deuh ber a.  Isua  pianna thuah pawh, mipa tel lova Mari hrin tih angte hi an pawm thei lo thin.  Hei hi tunlai thil a ni mai lo va, Amah Lal Isua  leh Tirhkohte  hun lai atang tawhin an pawm thei lo a ni.  Judaho zinga Sadukai pawl ang te kha an ni.
Bible a kan hmuh angin,  Tirhkoh Pawla chuan  he rindan dik lo hi  nasa takin a lo hnial tawh a.  Korin thawn khat bung 15-ah ti hian kan hmu:   “Krista thu, mitthi zing ata kaihthawhin a awm tih kan hril si chuan, engtizia nge in zinga thenkhatin, ‘mitthi thawhlehna reng reng a awm lo’ in tih ni?  Mitthi thawhlehna reng reng a awm si loh chuan, Krista pawh kha kaihthawhin a awm lo vang;  Krista kha kaihthawhin a awm loh chuan kan thuhril hi engmah lo a ni ang a, in rin pawh engmah lo a ni ang…” a ti  ( 1 Kor. 15:12-15).
Kristiante tana Lal Isua thawhlehna pawimawhzia  I lo zir nawn teh ang u.

1.      Bible dikzia tifiahtu a ni.

Bible hi Pathian inpuanna thu  lak khawm a ni a. Pathian  thawkkhum, Pathian tihnun thu a ni a, a nung a, a dik lo thei lo va,  thlarau nunah thuneihna vawrtawp a nei a ni.  Lal Isua thawhleh thu Tirhkohten an puan chhuah \hin khan, Thuthlung Hluia Pathian mite lo sawi lawk ang zelin  Isua chungah thil a lo thleng a ni an ti a, mitthi zing ata a thawhleh thu pawh hi, Thuthlung Hluiah  an lo ziak \euh mai a ni tih an tarlang \hin. Tirhkohte thiltih bung hniha kan hmun,  Pentecost nia Petera thusawite khan he hi a tichiang hle a ni. Bible thua innghat Kristiante chuan  Isua thawhleh thu hi a ring lo thei lo a ni.

2.      Isua kha Pathian Fapa ngei , khawvel Chhandamtu  tling a nihzia tifiahtu a ni.

Rom 1:4-ah chuan Pawlan,”mitthi zing ata a thawhlehna chuan Pathian Fapa a nih nasa takin a hriattir a” a ti a.  Amah Isua ngei khan, mantira a awm tur thu te,  a thih tur thu te, ni thum niah a thawhleh tur thu te a lo sawi lawk diam tawh bawk ( Lk. 9:22).   Isua a thawhleh chiah khan  a nihna tak tak chu a lo lang fiah ta ngei a.  Ama insawi ang chiahin a lo thleng ta a ni.
Tunlaiin,  sakhaw dang zuitute leh  Kristian mi thiam leh rawngbawltute zingah pawh,  Isua kha mihring pangngai, sakhaw mi ril tak,  zawlnei ropui tak,  zirtirna \ha tak tak puang chhuaktu, sakhaw thar rawn dintu   mai  anga  ngai tam tak an awm a.   He rindan hi a dik lo a ni tih chu Isua thawhlehna hian a rawn  thai  lang  a ni.  Pathian tak ngei, mihringa lo chang, thia tholeh ngei a ni tih  a  rawn tifiah  a ni.  He thawhlehna thu,  Kristiante thurin pawimawh tak hi  Kristianna  danglam bik zia tichiangtu a lo ni ta nghe nghe  a ni.

3.   Isua rin awmzia sawifiahna  a ni.

Kristian thurin hi  thurin rinna a ni mai lo va, Isua zirtir thu ngaihsanna tihna mai pawh a ni lo.  Amah Isua, mi mal taka rinna a ni.  Sakhaw dangah chuan  sakhaw hmuchhuaktute zirtir dan chu  a zuituten an ngaihsan leh an zui chhan a ni a.  Kristiannaah erawh chuan   a hmuchhuaktu mimal (person) rinnaah a innghat thung a ni.  Hei hi I han sawifiah thui deuh teh ang.
Isuan, “ Keimah hi kawng leh thutak leh nunna chu ka ni” a ti a.  Isuan  a zirtirna kha kawng leh thutak leh nuna a ti lo va, AMAH kha a ni a intih chu.  Isua vekin,  “tupawh mi ring chuan chatuana nunna a nei tawh” a ti bawk a. Hei hi amah vekin a hrilhfiaha, “ Pa zara nung ka ni ang bawkin, tupawh mi ring chu  keima zarah ani pawh a nung ve ang”  ( Jn. 6:57) a tih kha.   Johana bung 15-a Grape hrui leh a peng inzawm thuah pawh khan a lang fiah hle.  Isua, grape kungpui chu a peng (amah ringtute)  nunna hnar a ni. Grape kungpui nunna \awmpuiin, a zarte chu an nung ve chauh ang hian, Isua ringtute chu amah Isua Pathian Fapa, nung a chu ringa zawmin an nung a ni.
He thu vek hi Tirhkoh Pawla chuan  Rom bung 6ah khan  Isua leh amah ringtute inzawmzia  ti hian a sawifiah:  A thihna anpuiin amah nen kan inzawm tawh si chuan, a thawhlehna anpui pawhin kan inzawm bawk ang…. Chutiang bawkin, nangni pawh sual lam kawngah thi tawhah inruat ula, Pathian lam kawngah erawh chuan Krista  Isua  zarah  nungah inruat rawh u” tiin.
Tirhkoh Pawla vekin Isua thawhlehna hi a tak tak a nih loh chuan , a Chanchin Tha puan chu dawt thu mei a ni ang a ti a.  A tak tak a nih avang chauhin  he Chanchin |ha hi  a nung a, a zahpui lo va,  chhandamna tura Pathian thiltihtheihna a ni tih a chiang a ni  (Rom 1:16-a sawi ang khan)

4.   Isua thawhlehna hi sual thiltihtheihna hnehna famkim a ni.

Hei hi ringtu tan a pawimawh hle mai a.  Lal Isuan a thiha a thawhleh tur sawi lawkin, “ Khawvelah hian hrehawm takin in awm \hin, nimahsela thlamuang takin awm rawh u, keiin khawvel ka ngam ta“ a ti a ( Jn.  16:33).  Thupuan 1:17,18 ah ti hian a sawi bawk “ Hlau suh ang che, kei Hmasabera leh Hnuhnungbera leh Mi nunga  chu a ni,  ka thi a, nimahsela ngaiteh, kumkhua atan ka nung leh ta a ni, Thihna leh Mitthi Khaw chahbite ka nei bawk a” tiin.
Sual anchhia leh a tur chu  thlarau leh taksa thihna a ni a. He thihna thuah hnih hi Isua thihna leh thawhlehnaah hian hnehin a awm a.  Isua ringtute chuan chu hnehna chu  Isua zarah liau liau kan \awmpui ta a ni.  Thupuanah phei chuan thihna leh mitthi khaw chabi a ti a, hei hi Setana hnehna a ni.
Genesis 3:15-a  hmeichhe thlah leh rul thlah indo tur thu leh, rul lu vuak thitlin tur thu sawi kha, Isua thihna leh thawhlehnaah hian a lo lang famkim ta a. Hei tak hi ringtute chanvo ropui tak chu a ni. Sual tur chu hnehin a awm a, sual thiltihtheihna Setana chu hnehin a awm ta bawk.  A va ropui em!
Lal  Isua thawhlehna changtute  chuan Chhandamtu nung Isua kan nei a, a hnehna tawmpuiin  hnehna nun kan lo nei ve thei ta a. Hei hi Kristian thurin laimu a ni a. Kan Chanchin Tha puan chhuah laimu chu a ni.   Hetiang  Chhandamtu nung kan neih avang hian  khawvel kan  hnehin kan ngam ve thei ta a ni.   Amen.